Piše: Aleksandar Praščević, student Svetosergejske akademije u Moskvi

Ovaploćenje (grc.????????????lat. Incarnatio, rus.??????????), Gospoda Isusa Hrista javlja se ključnim događajem u istoriji spasenja1. Suština Ovaploćenja Hristovog je u sjedinjenju Njegove Božanske prirode sa čovečanskom. Bogoslovska nauka koja sistematski izučava učenja o Isusu Hristu kao konkretnom istorijskom Licu koje je u Sebi sjedinilo božanstvo i čovečanstvo, razmatra vezanosti sa tom tvrdnjom bogoslovske i istorijske problematike, čini zadatak i sadržaj Hristologije.

Učenje o Ovaploćenju formulisano u prvim vekovima hrišćanstva, izneseno je glavnim obrazom u Svetom pismu Novog zaveta, Jevanđelju od Jovana i apostolskim poslanicama. Važan uticaj na shvatanju tajne Ovaploćenja sledujući hrišćanskoj bogoslovskoj tradiciji pruža Jevanđelje od Jovana: "U početku bješe Logos (Riječ), i Logos bješe u Boga, i Logos bješe Bog. On bješe u početku u Boga. Sve kroz njega postade, i bez njega ništa ne postade što je postalo. U njemu bješe život, i život bješe svetlost ljudima. I svjetlost svijetli u tami i tama je ne obuze... (Jn.1, 1-18)", gde se Ovaploćenje shvata kao savlađivanje pregrade, odvojenosti božanskog i tvarnog sveta. Glavnim smislom u ovom prologu javlja se tvrdnja "I Logos postade tijelo" (Jn. 1, 14).

U poslanicama apostola Pavla Ovaploćenje Hristovo predstavljeno je u: ( Rim. 1, 3-4; 8, 3; Gal. 4. 4; Fil. 2. 5-11; Kol.1, 15-20; Jevr. 1, 3; 1. Tim. 3, 16).

Sveti Ignjatije Bogonosac, sledujući logici ap. Jovana Bogoslova, stavlja akcenat na realnosti božanstva I čovečanstva u Hristu Isusu. Sa tim ciljem on je koristio bogoslovski jezik apostola, u kome su te dve realnosti bile označene kao "Logos" i "Telo" (Jn. 1, 14). Poseban značaj Sveti Ignjatije pridavao je čuvanju jedinstva dve prirode u Hristu.

Sveti Meliton, episkop Sardski, u svome izlaganju Ovaploćenja, Hristos je istiniti Bog, koji je stvorio celi svet i delovao u Starom zavetu kao Bog Izrailja. On je takodje i istinski, a ne prividni čovek. Spasenje čovečanstva izvršilo se u Njegovom telu, koje nije bilo prividno, nego realno, koje je podnosilo stradanje. Njegovo božanstvo i čovečanstvo Sveti Meliton naziva prirodama: Hristos "javlja se po prirodi Bogom i čovekom" . Prirode nisu odvojene jedna od druge, nego sjedinjene u toj meri tesno da svojstveno čoveku može se odnositi božanstvu i obrnuto.

Sveti Irinej, episkop Lionski, u tome što je Hristos istinski Bog i istinski čovek, pre svega vidi sotiriološko značenje: "Ako nije (istinski) čovek pobedio protivnika čoveka, tada i đavo u suštini nije pobeđen, ako Bog nije darovao spasenje, mi tada ne možemo biti uvereni da smo spasenje dobili." U ovakvoj sotiriološkoj perspektivi Sveti Irinej objašnjava neophodnost sjedinjenja Boga i čoveka: "Ako se čovek nije sjedinio sa Bogom, tada on ne može dobiti nepropadljivost. Bog i čovek, sjedinjeni u Hristu, nisu dva različita subjekta, nego jedan i isti Hristos."

Izlaganje učenja o Ovaploćenju kod Svetih Otaca suštinski se javlja istim, način kojim su ga oni izlagali razlikovao se u primerima koje su oni koristili za pravilnije objašnjenje tajne koja nosi hristološki i sotiriološki smisao.

Od IV veka sa pojavom ozbiljnijih jeretičkih učenja unutar Crkve, o Hristu, Sveti Oci koji su obeležili taj period crkvene i svetske istorije, stali su u odbranu istinskih hrišćanskih učenja. Među najizvesnijim koji su se proslavili zaštitnicima pravilne vere i pravilnih učenja Crkve Hristove su Sveti Atanasije, Sveki Grigorije Niski (Nizijski) i Grigorije Bogoslov.

Kod Svetog Atanasija Velikog, osnovna tvrdnja je da spasenje čoveka, koje on shvata kao oboženje, moguće je samo u tom slučaju, ako Ovaploćeni Sin jeste Bog. A govoreći o sjedinjenju božanstva i čovečanstva u Hristu, Sveti Atanasije utačnjava, da božanska i čovečanska priroda u Hristu posle Ovaploćenja ostaju neizmenjene. (Oros 4. Vaseljenskog sabora)

Sveti Grigorije, episkop Niski, za ilustraciju sjedinjenja čovečanstva sa božanstvom u Hristu, koristio je kao primer kap vode koja, pavši u more, rastvara se u njemu i dobija svojstvo mora.

Sveti Grigorije Bogoslov je jasno govorio o tome, da se čovečanstvo Hrista sastoji iz duše i tela i sastavlja odeljenu prirodu uporedo sa božanskom: u Hristu "dve prirode: Bog i čovek, jednako (kako u Njemu jeste) duša i telo". Hristos se javlja "stradajućim po telu i bestrasnim po božanstvu, opisujući po telu i neopisujući po duhu, vidljivi i mislima obuhvatajući...". U to vreme on podvlači, da se suprotna svojstva odnose tome samom Hristu. Govoreći o razlikama, on nije zaboravio jedinstvo Hrista: "Mi ne odvajamo čoveka od božanstva nego učimo o jednom Hristu".

Kao razlog Ovaploćenja Hristovog kod Svetih Otaca, bogoslova i filosofa, pominju se različiti uzroci. Znanje uzroka Ovaploćenja javlja se bitnim toliko, koliko i znanje o samoj tajni.

Sveti Oci su na prvom Vaseljenskom saboru tajnu Ovaploćenja definisali i upisali u pravoslavni Simvol vere. U trećem članu Simvola vere piše: "Koji je radi nas ljudi i radi našeg Spasenja sišao s nebesa, i ovaplotio se od Duha Svetoga i Marije Djeve i postao čovek". U rečima: "Koji je radi nas ljudi", daje se odgovor ko je uzrok Hristovog Ovaploćenja. Ljudi su uzrok, a Bog je iz svoje neizmerne ljubavi prema nama poslao Sina svog Jedinorodnog koji je "radi našeg Spasenja sišao s nebesa", i učinio najvažniji događaj u domostroju spasenja roda ljudskog, "ovaplotio se od Duha Svetoga i Marije Djeve i postao čovek".

Prema misli Svetog Maksima Ispovednika, Bog se ovaplotio zbog ljubavi prema Svojoj tvorevini, "da bi kroz Sebe i u Sebi obnovio bit čoveka, samu po sebi starajuću, i učiniti njega zajedničarem Božije suštine".

Georgije Florovski svoje mišljenje o cilju Ovaploćenja, a njegovo mišljenje na tu temu deli i istaknuti ruski bogoslov Loski, iznosi sledećim obrazom: "Cilj Ovaploćenja, često ocenjuje Florovski, obnova Oboženja čoveka a u konačnom ishodu i celokupne tvorevine (Florovski. 1998. S.181-182).

"Iskupljenje čovekove prirode, u suštini, sastojalo se u tome, da je bezgrešna Ipostas, Ipostas Logosa, dobrovoljno primila čovekovu prirodu u tom samom povređenom stanju, u kome je ona boravila (što podrazumeva i smrtnost) i u Vaskrsenju obnovila prvopočetno opštenje sa Bogom. (Majendorf. 2000.S. 129).