Clanak dr Srdje Trifkovica daje trezven i otreznjujuci odgovor na kljucno pitanje bioloskog opstanka ili nestanka nas, kao naroda. Ja bih da se ponadam, da Gospod nece dozvoliti iskorenjivanje iz Njegove baste presiroke jednog, pa makar i trnovitog i bodljikavog cvijeca, kakvi smo mi, Srbi.

  Odgovori na druga, goruca, pitanja, bojim se, nisu nista vise ohrabrujuci. Ovaj prostor je premalen za zalosnu nasu litaniju. U jednom smo, nazalost, "dostojni" predaka nasih: vidimo iz istorijskih svjedocenja - Vukovog npr. - da smo se sa Turcima ljuto zavadili bili ali da smo se, sa istim zarom, a cesto i mnogo vecim, izmecu sebe svadjali i krvili. Dahije poubijase mnoge narodne prvake ali su i oni sami sebi glava dolazili.

  Prvi srpski ustanak pokrenuo je lavinu narodnog otpora u odnosu na sve sto je bilo strano srpskom narodnom bicu. I Crkva srpska vratila se sebi iz vavilonskog ropstva tudjinskoj jerarhiji fanarskoj. I umjetnost se oslobodila okova te je narod srpski iskazao sebe kroz mnoge stvaralacke oblike. Nece samo srpska drzavotvornost biti posljedica ovog velikog istorijskog cina. Nase oslobadjanje bilo je prije svega duhovno. Nece biti slucajno sto nakon Karadjordjevog ustanka dolazi do duhovnog poreporoda Srba, na svakom polju. U knjizevnosti je to vrijeme Dositeja i Vuka, a ono ce uskoro izroditi Njegosa i Radicevica, Zmaja i Kostica. U muzici: Mokranjac, Baracki, i drugi koji njihov notni zapis prate, vracaju srpskom vokalnom izrazu cast i cest.

  Preteske teme vremena u kojem zivimo ipak nas ne presrecu na svakom koraku. Kad u svom bezglavom hodu zastanemo, mi se s njima bolno suocimo. Medjutim, svaki cas i na svakom koraku krstenog Srbina danas sustize i prestize, u srce i u glavu ga udara, nekakvo stambolsko krecanje, cijukanje i zavijanje, koje bi trebalo da znaci izrazavanje srpskog duha kroz narodnu pjesmu. Sudeci po tome zavijanju bosforskom, nismo se morali od Turaka odmetati. Sami sebi calme oko glava stavljamo. Sta bi (stoput) Crni Djordje uradio, po kojoj bi ga materi, da cuje sadasnje srpske "delije" koji kenjkaju i placu, i dragu na plac pozivaju, jer nisu mogli proci Racu?

  Prethodnih godina bivao sam na Beogradskom sajmu knjiga. Do "Istocnikovog" standa nalazili su se neki crkveni standovi i sa njih je odzvanjala i, oprostite, usi mi parala nekakva bosforska crkvena muzika. I u tom zavijanju mogle su se, sporadicno, cuti srpske rijeci, staroslovenske, crkvenoslovenske i kakve god, ali se iz tih melodija nije mogao ni naslutiti srpski izvorni melos, srpski duh. Nemojte, molim vas, ovo pobrkati sa onim predivnim pojanjem Paje Aksentijevica, Divne Ljubojevic i drugih; to sto neka monaska i svestena lica rade, i srpskom narodu namecu, daleko je i predaleko od srpskog duha i njegovog izraza.

  Narod koji se od svojih izvornih vrednota odvoji, ciji se duh razmeksa i razvodni; narod koji pjevajuci place i kukulece ne moze daleko stici. A da bi trajao, i istorijom brodio, mora se vratiti sebi i svojim autenticnim vrednotama; da ih trazi tamo gdje ih je zagubio pa sa tog mjesta, svojim sopstvenim zivotnim sokovima zadojen i osnazen, svoje mjesto medju drugim narodima pod evropskim suncem da nadje.

Protojerej-stavrofor Vasilije Tomic